NAWU WA 1993 WA KU RIRISA LAVA VAVISEKAKA KUMBE KU KUMA VUVABYI NTIRHWENI.
KU AVANYISIWAKAMITIRHO YAVUMAKI. Ku avanyisiwa ka mitirho ya vumaki swi simekiwe hi xikongomelo xo hlela bindzu naswona ri tekiwa ri ri xilo xinwe ku katsa matirhelo hinkwawo naswona miholo a yi fanelanga ku hambanyisiwa ehandle ka laha matirhelo ya kona ya nga vekeriwa swipimelo swo karhi, xikombiso, ku faya maribye, ku aka ni swin'wana ni swin'wnana, eka leswi ku hambanyisa swa boha.
HI XIKONGOMELO XO AVANYISA, VATHORI VA AVANYISIWE HI 23 WA SWIYENGE, KU NGA;
Xiyenge xin'wana ni xin'wana xi vumbiwe hi xin'we kumbe swiyenge ntsongo laha swi nga hambanyisiwa.
XIYENGE XIN'WANA NI XIN'WANA XI TA RHWALA VUTIHLAMULERI BYO HAKELELANGHOZI YAXONA. Mahakelelo ya kona ya vekiwe hi ku landza xiyenge xa ntirho wa kona wa vumaki laha mutirhi a tirhaka kona hi tirhelo ra leswaku ntirho wun'wana ni wun'wana wu fanele ku humesa mali leyi ringaneke yo kota ku hakela loko ku ri ni tinghozi hi nkarhi wa vuhleri bya lembe ni ku durha ka vulawuri ku ya hi laha swi nga ta laveka ha kona. Leswi swi tiyisisa leswaku xiyenge xin'wana ni xin'wana ni xiyenge-ntsongo xin'wana ni xinwana xi kota ku tihakelela tinghozi ta xona ni leswaku xiyenge xinwana ni xin'wnana eka leswa 23 xi na va ndzindzkhombo wa vathori eka xiyenge xexo. Mahakelelo ya kona ya kambisisiwa lembe na lembe ya lulamisiwa nkarhi na nkarhi, loko swi fanela leswaku ku ta kumeka mali leyi leyi lavekaka eka lembe rinwana ni rin'wana naswona ku engetela kwihi na kwihi kumbe ku hunguta swi ya hi ku humelela ka tinghozi ni xiyimo xa tinghozi ta kona eka xiyenge xin'wnana ni xin'wana xa bindzu.Hikwalaho swi le mavokweni ya vathori, handle ka ximunhu ku teka magoza yo sivela tinghozi ni ku lava ntirhisano wa vatirhi va vona.
XIYENGE 1. VURIMI, SWIHLAHLA, NI SWIN'WANA.
 Swi khumna ngopfu vufuwi bya swifuwo ni vufuwi byihi na byihi lebyinga hlamuseriwangiki eka swiyenge ntsongo leswi nga longoloxiwa laha hansi, naswona swi ya hi xiyimo xa xiyenge ntsongo
Oyster cultivation; ku tsemeta voya bya tinyimpfu, tikontraka to dipisa swifuwo, ku kondletela ni ku fambisa nkombiso wa swa vurimi ni ku hlayisa ntumbuluko.
Tsundzuka: Laha murhi wa muthori kumbe ntirho wa timhandze wu nga riki eka xiyenge xa timhandze ku suka eka swihlahla swa yen a ntirho wo tani wu nga ha wela eka xiyenge xa viii.
Mitirho ya vufuwi laha mufuwi a nga ni swifuwo ni ku rima laha swi ringananaka naswona a ri na deredere yin'we kumbe to tala kumbe a tirhisa tisaha ta gezi.
Mitirho ya vufuwi laha mufuwi a byalaka mimova/tiya; ku gaya chukele ku katsa ni ku tsemela mimova, ku layicha, ku kala ni swin'wana ni swin'wana.
Vunjoveri, ku phasa tirock lobster, sealing ni swinwana ni swinwana .mitirho hikwayo ku katsa ni ku lunghisa swikepe ni migingiriko ya vatirhi va le lwandle, ku nga katsiwi leswi endliwaku etikweni, tifeme ca swikepe ni mitirho hikwayo.
XIYENGE IV-MIGODI, KU FAYA MARIBYE, MAPITSI YA SAVA NI SWINWANA NI SWINWANA.
Ku nghena ehansi emugodini, (swi nga katsi migodi ya malahla) ni ku kambela swicelwa swihi na swihi, metal, swo khavisa ni maribye yo khavisa laha miginriko yi endliwaka hi ti shaft, mihocho ni tiwinches; ni kontraka ya mine dump.
XIYENGE V. NTIRHO WO AKA, NI SWIN'WANA NI SWIN'WANA.
Hikwayo mitirho yo aka ku katsa ni mitirho yo mbindzimuxa, kontraka yo fulela; ku penda ni ku plasitela leswi nga vekiwangiki ka helo; ku aka maribye ya le masirheni, ku aka ti swiming pools, ku katsa ni ku swi hlayisa loko swi nga tekiwi ku ri bindzu rinwana; tikontraka ta gezi; laha mku aka leswi nga vuriwa laha henhla swi katsaku ntirho wo aka ku tlula switizi swimbirhi kumbe miako yinwana yo tlula 12 m hi ku leha laha xiyimo xa kona xi nga ha hleriwaku.
(i)Ku aka silingi, ku nghenisa tifloro, tifloro ta mapulanga, ku nghenisa tiphayiphi ta gasi ku katsa ni domestic drain laying laha mitirho ya kona yi yelanaka ni ya plambara, ku nghenisa tithayilisi ehansi ni le ... makhumbini, ku aka timbala ta mitlangu, asphalt constracting tani hi bindzu rin'wana; ku nghenisa swo timela ndzilo, landscape gardening, mitirho ya swirhapa, kontaraka yo pheyivha, ku sivela nkhunkhulo wa misava.
Ku aka mihocho, ku borha maribye, kumbe ku bulusela mayelana ni swiyimo swin'wana swa mitirho ya mati leswi nga vuriwangiki helo, ku katsa ni vuinjiniyere bya nkululoku aka madamu ya nkululo; well sinking. Tsundzuka:Ko va ntsena miholo ya vatirhi leyi khumbekaka eka mitirho leyi leyi faneleke ku hambanyisiwa handle ka loko muthori a teka ku aka mihocho, ku borha maribye kumbe ku bulusela swi tekiwa tani hi bindzu loko miholo yi ri eka xiyimo lexi.
Ku borha mati ni migingiriko yinwana yo borha leyi nga vuriwangiki kunwana.
Mitirho ya ti civil injiniyere ku katsa ni ku susa lmisava leswi nga vuriwangiki helo; ku endla mapatu; ku aka migerho ya ncheleto; injiniyere ya nkhululo, ku aka madamu ya nkhululo, ku aka mabiloho kumbe ku ma lunghisa; ku aka swiporo; ku aka madamu; breakwater, pier kumbe ku aka nhlaluko, mitirho yo aka hi tinsimbhi.
aTsundzuka Miholo ya vatirhi leyi kumekaku hi ku aka mihocho, ku borha maribye kumbe ku bulusela yi ya hi xiyenge nstongo xa 0502.
b Asphalting ya mapatu kumbe switarata yi tekiwa yi ri mitirho yo aka mapatu.Ku tirha asphalt eka ku lulamisa mapatu kumbe switarata swi ya hi leswi nga vekiwa eka xiyenge nstongo lexi.
Ku hlayisa ni ku fambisa mitirho ya ncheleto ni mitirho ya mati leswi nga 0521 vuriwangiki laha.
Ku aka ni ku hahlula miako ya tinsimbi ni tifeme ta ... vumaki ku katsa ni vuinjiniyere byo aka hi tinsimbhi, ku aka ni ku hahlula swikhafula, ku katsa ni ku shatara; ntirho wun'wana ni wun'wna lowu khumbanaka ni ku cinca, ku lunghisa kumbe ku mbindzimuxa miako, steepless, towers ni tichimele leti tlulaku 12m hi ku leha tani hi bindzu.
Ku lifta, ku hisa, ku nghhenisa moya kumbe ku titimeta, ku nghenisa, ku lunghisa kumbe ku hlayisa loko swi tekiwa tani hi bindzu ... rin'wana, windmill ku aka fense ni ku yi lunghiswa tani hi bindzu ro hlawuleka, ku aka fense ya gezi.
Ku tirhana ni tihlampfi ni tilobster etifemeni.
Ku hlawula, ku paka ni ku hlayisa mihandzu ya furexe.
Ku maka jamu, ku hlayisa ni ku chela mihandzu emathinini; matsavu, swakudya ni swin'wana ni swin'wana ku katsa ni ku paka, ku hlayisa ni swakudya swa dehydrated.
Ku gaya tindzoho ku katsa ni ku tihangalasa loko swi tekiwa eswigayeni, swakudya swa tindzoho, swa timanga, swo maka oyili yo yi tirhisa emakaya (ku nga ri fish oyili ni ya tindzoho ta vutiyi)
Tifeme to baka, confectionery, mabisikitsi/makokisi, chololate, cocoa ni swiwitsi ku katsa ni mavhengele yo xavisa kumbe ku hangalasa leswi vuriweke laha henhla loko swi hangalasiwa hi tifeme leti makaka leswi nga vuriwa laha henhla.
Ku kandzela kumbe vumaki bya comela ku katsa ni tindzhawu ta vuhangalasi.
Ku thiritabargol ni wine lees; blending; ku hluta ni ku makiwa ka swipiriti swo nwa; ku katsa tiwayini; ku makiwa ka juzi ya madiriva kumbe grape syrup; ku katsa ni ku makiwa ka swinun'hweri loko swi teke hi muthori loyi ntirho wa yena wu welaka eka xiyenge ntsongo lexi.
(i)Ku gaya kofi, ku yi pfanganyisa ni ku yi paka tani hi bindzu rin'wana, ku maka tiya ni ku yi pfanganyisa kumbe ku yi paka tani hi bindzu rin'wana, ku katinga timanga tani hi bindzu rin'wana.
iiKu maka tisikireti ni fole ni ku swi hlayisa eka ndzhawu yo karhi Tsundzuka: Tirhelo leri ri khumba ni vathori lava bindzunkulu ra vonaku nga ra tiya ni kofi lava tirhanaka ni ku gaya, ku pfanganyisa ni ku paka tiya ni kofi.
XIYENGE VII-MAPESA, SWINWANA NI SWINWANA.
Vutshila bya needlework, vumaki bya vuhlalu bya le nhanwini, tikepisi, swihuku, swiambalo ni nhundzu ya swa vuhandzuri loko spinning ni ku luka swi nga tekiwangi , mitirho yo lula majezi, vurhungi bya swiambalo, ku rhunga, vurhungi bya vutiyi, vumaki bya bias binding; vumaki bya nhundzu ya voya; vumaki bya swuiambalo swo sivela mati hi bolts ya woven fabrics; vumaku bya makhateni; swo khavisa endzeni; vumaki bya swikhigelo ni elderdown; oni ni mindzhuti ya kona tani hi bindzu rinwana loko muthori a nga tirhisi ntirhowa mapulangi kumbe michini yinwnana.
a Tsundzuka: Ntirho wun'wana ni wun'wana wa water-proofing ku katsa ni ku makiwa ka nhundzu ya water-proof canvas swi wela ehansi ka xiyengentsongo b Vhengele ro xavisa milliner ri wela ehansi ka xiyenge ntsongo 1520.
XIYENGE VIII-NTIRHO WO VATLA, VURHUNGI BYA MASOFA NI SWINWANA.
mitirho ya mapulanga ku katsa ni ya vuvatli tani hi bindzu.
XIYENGE IX- VUKANDZIYISI NI MITIRHO YA MAPHEPHA.
Tsundzuka:Laha feme yo kandziyisa yi tlhelaka yi tirha tani hi muhangalasi wa tibuku, muxavisi, mumaki wa tibuku to tsalela no tixavisa, mitirho yo tani yi tekiwa yi ri yo nghenelela eka bindzu ra mukandziyisi.
XIYENGE X-MITIRHO YA VUMAKI BYA TIKHEMIKHALI, RUBBER, OYILI, PENDE NI SWIN'WANA.
Vumaki bya swibuluki tani hi bindzu ri ri roxe ku katsa ni ku nghhenisiwa ka tifuzi ta vuhlayiseki eka ku sivela swibuluki/Bindzu ra fumigator, ku herisiwa ka makondlo, switsotswani, makulelo hi ku tirhisa tikhemikhali kumbe ku tirhisiwa ka phoyiseni ku nga ri na khombo ra swo haha.
Vumaki bya swibuluki; asiidi, dipi, swifafazeri; swo dlaya switsotswani ni tikhemikhali loko hikwaswo leswi swi endla hi bindzu rin'we, vumaki bya tifireworks no tikombisa.
Vumaki bya makhandlele kumbe swisibi; vumaki bya girisi tani hi bindzu ri ri roxe, vumaki bya oyili ya mbewu ya vutiyi.
Vulcanising ku katsa ni retreading tani hi bindzu rin'wana; vumaki bya nhundzu ya rubber loko swi nga vuriwangi helo, ku katsa ni ku hangalasiwa ka nhundzu leyi makiweke, vumaki bya mathayere ya pneumatic.
Vumaki bya semende ni layimi ku katsa ni mitirhoya kaolin ni ntirho wo faya maribye wo nghenelela.
Vumaki bya nhundzu ya khonkhele tani hi bindzu ra Ie tlhelo.
Vumaki bya switina, tithayilisi ni vuvumbi ku katsa ni mitirho ya gypsum.
Vumaki bya nhundzu ya Granite/marble ku katsa ni vuvattii bya swifaniso swa xitsundzuxo tani hi bindzu ra Ie tlhelo.
Vumaki bya nsimbi ni xitili ku katsa ni ku swi lulamisa kahle ni mitirho hikwawo yo faya maribye kumbe migodi ku katsa ni mitirho yin'wana ya Ie tlhelo.
Vumaki bya nhundzu ya foundry tani hi bindzu ra Ie tlhelo; vumaki bya switofu.
Ku hlanganisa mimovha tani hi bindzu ku katsa ni migingiriko hikwayo leyi khumbekaka.
Tigarachi ta mimovha, ku katsa ku yi sevisa kumbe ku yi lunghisa; bindzu ra n'wini wa xikrepe yadi; bindzu ra automotive electrician tani hi bindzu ra le tlhelo, petrol and oil filling station; ku lunghisa makhiya; ku lunghisa swihahampfhuka no swi sevisa tani hi bindzu ra le tlhelo; ku thola vanhu lava langutaka ndzhawu yo paka mimovha; bindzu ra muxavisi wa mimovha ya khale, ku hirisa mimovha loko ku lunghisa swi endliwa.
Tsundzuka:
aKu xavisiwa ka tiphatsi ta mimovha kumbe mimovha ni swin'wana ku katsa ni ku xavisa petrol, oyili kumbe moya swo nghenelela eka eka bindzu ra n'wini wa girachi swi nga ri na mhaka loko ntirho wo tani wu endliwa ejarateni ra girachi kumbe awa.
b Leswi swi katsa ni loyi a xavisaka tiphatsi ta khale ta mimovha loko muthori a tirha hi ku nchunchelela mimovha.
Vumaki bya wagon, coach.matorokisi kumbe miri ya mimovha tani hi bindzu ra le tlhelo; panel beating ni ku penda tani hi bindzu ra le tlhelo; vumaki bya tiradiyeta ta mimovha ni ku tilunghisa tani hi bindzu ra le tlhelo.
Vaxavisi va tidayimana ni maribye yo khavisa ku katsa ni jewellers, vumaki bya tiwachi no tilunghisa, vumaki bya nhundzu ya swa mahlo; ku katsa ni bindzu ra dokodela ra mahlo, vuxavisi bya kumbe ku nhundzu ya swa vutshunguri ni ya sayense swi hlengeleta.
Electroplating tani hi bindzu ra le tlhelo.
Vumaki bya nhundzu ya marilarila loko swi nga endliwi tani hi ntirho wa xiwelo eka migodi ya marilarila. vumaki bya nhundzu ya bitumen.
Bindzu ro xavisa byalwa loko ri nga hlamuseriwangi hi ndlela yin'wana; tisupa makete/ girosa(holisele kumbe vhengele); mubaki wa makokisi( loyi aa nga riki na mitirho yo baka kumbe ya swiwitsi); market-agent; holisele kumbe vhengele ro xavisa botere kumbe matandza, nhlampfi, huku kumbe muxavisi wa swiharhi; forage; produce or grain merchant; muxavisi wa mihandzu; migingiriko ya mihlangano ya vurimi leyi nga katsiwangiki helo; green grocer; muxavisi wa mihandzu ni matsavu; muxavisi wa nyama yo swekiwa; vuhangalasi bya tikholidiringi tani hi bindzu ra le tlhelo; muxavisi wa machipisi ya matapula, muxavisi wa swiluva, seedsman; muxavisi wa manyoro.
Bindzu ra holisele kumbe vhengele ro xavisa nhundzu ya swichayachayani; tikhompyuta; nhundzu ya le ndlwini ya gezi; vhidiyo; Tv ni muxavuisi wa tiwayilese ku katsa ni ku swi nghenisa, ku swi hlanganisa ni ku swi lunghisa; ku aka ni ku lunghisa tiwachi ta gezi ar.mature winding tani hi bindzu ra Ie tlhelo.
Bindzu ra: (a)-curio, art, antique kumbe muxavisi wa makhapete, muxavisi wa nhundzu ya swa mitlangu, muxavisi wa mabodlhela ni tibege; muxavisi wa nhundzu ya madzhovo; muxavisi wa vhanichara yo vevuka ni malapi; departmental stores; muxavisi wa swifaniso ni tifureme; muxavisi erhengeleni handle ka loko swi 10 vekiwa hi ndlela yinwana; (b)-Muxavisi wa michini ya vurimi ni nhundzu ya switirho; holisele ya hardware kumbe vhengele ra kona(ku katsa ni cutlery ni vhengele ra tithulusi tani hi bindzu ra Ie tlhelo); muhangalasi wa michini yo yundziwa kumbe muxavisi wa nhunzdu ya injiniyere loyi a nga lunghisiki, ku nghenisa kumbe ku aka. (c)-muxavisi wa tibayisikili ni michini yo rhunga ku katsa ni ku yi lunghisa kumbe ku yi hlanganisa;
d -bindzu ya muxavisi wa vhanicharaholisele kumbe vhengele laha ku nga tirhisiweki michini yo vatla kumbe loko ku nga ri na ndzhawu yo hlayisa kumbe yo susa vhanichara ni swinwana; pawn shop.
Bindzu ra: (a)-Muxavisi wa semende, layimi kumbe malahla; ships chandler; (b)-Muxavisi wa nsimbi kumbe xitili tani hi holisele kumbe vhengele kumbe scrap metal kumbe muxavisi wa nhundzu ya Ie migodini(laha migingiriko yi katsaku ku ntlhantlha kumbe ku mbindzimuxa, recovery from ships, ku suka endzeni ka mati kumbe ehasi emugodini laha makhombo ya nga ha vekiwai hi ndlela yo karhi).(c)-Muxavisi wa michini ya vurimi kumbe ya ncheleto kumbe muxavisi wa nhundzu yo aka hi yona/hardware(ku katsa cutlery ni vhengele ra tithulusi tani hi bindzu ra Ie tlhelo) kumbe muxavisi wa michini hi ku tundza kumbe ku yi hangalasa kumbe muxavisi wa muinjiniyere loyi a nghenisaka kumbe ku aka( ku katsa ni ku lunghisa).(d)-Muxavisi wa penge, glue, nhundzu ya pulambara, gede kumbe nhundzu ya fense; (e)-Muxavisi wa sibamu ku katsa ni ku xavisa matlharhi ni maqulu tani hi bindzu ra Ie tlhelo;
f -Muxavisi wa nhundzu yo aka loyi a nga riki na michini'ya mapulanga.
Bindzu ra xitolo xo xavisa nhundzu hikwayo; khemisi kumbe muxavisi wa mirhi ya xintu; muteki wa swifaniso; muxavisi wa nhundzu yo teka swifaniso, muxavisi wa fole; muxavisi wa tibuku/to tsalela ka tona; muxavisi wa michini yo thayipa ku katsa ni vhengele ro xavisa nhundzu ya Ie hofisi; commercial traveller kumbe muyimeri wa vamaki; muxavisi wa holisele ya madzhovo; muxavisi wa vhanichara yo vevuka, whholesale merchant( loko swi nga vuriwangi helo)imuxavisi wa hide, skin kumbe wulu, muxavisi wa maphepha loyi a nga tirhaneki na wona, muxavisi wa tiya, chukele kumbe kofi, kambe a nga ri na mitirho yo roasta; muxavisi wa tinsiva kumbe ti feather dusters, muxavisi wa rubber, mathayere kumbe nhundzu ya mimovha.
Ntleketlo wa le moyeni, aerial surveying ni vuteki bya swifaniso tani hi bindzu ra le tlhelo.
Ku fambisa niku hlayisa switichi swo haxa, handle ka ntirho wo erection.
Mitirho ya poso.
XIYENGE XVIII. MIFUMO YA MIGANGA, TIHUVO, SWITICI SWA GEZI NI SWIN'WANA.
Ku lawula ni ku tirha ntirho ya tihuvo ta madoropankulu; huvo ya masipala; borough council; huvo ya doropa; huvo ya xiyenge, ku katsa ni quarrying; huvo ya vufambisi bya switandi; huvo ya miganga; tikomiti ta rihanyu, nhundzu, ku fambisa malokhixi mayelana ni mitirho ya mifumo ya miganga.
Ku fambisa switici swa gezi eka ku endla gezi no ri phakela (tani hi bindzu ra le tlhelo).
Bindzu ro basisa ni ku daya, dry-cleaning kukatsa' ni ku amukela ni kuhlengeleta, ni bindzu ro hlantswa swiambalo.
Bindzu ro lahla vafiku nga katsiwi vumaki bya mabokisi yo lahla vafi ni kuendla maribye ya switsundzuxo bindzu ra creamatoria, cemetery boards
Mitirho ya vuhlayiseki.
Mitirho ya tijele.
XIYENGEXXI-MITIRHO YA SWA VUTSHUNGURI, SWIBEDHLELE SWA SWIHARHI NI SWIN'WANA.
Bindzu ro fambisa swibedhlele; tindzhawu ta va tswedyana kumbe ta vaongori; tilaboratori ta vulavisisi bya swa vutshunguri, asylums,sanatoria.tikliniki, tikomiti ta rihanyu ta dari, bindzu ra vutshunguri bya swiharhi, vuandzisi bya timbyana, murhandzi wa swinyenyani, muxavisi wa swihadyana swa le makaya, bindzu ro fambisa swibedhlele swa swiharhi ni makaya ya swona.
XIYENGE XXIII.MITIRHO YA DYONDZO NI SWINWANA.
Migingiriko ya mihlangano yo yimela vatirhi, tihuvo ta mitirho ya vumaki, mihlangano ya mabindzu, mikwama yo vuyerisa mihlangano ya nhlayiso leyi nga weriki eka lava nga tirheki. Migingiriko ya swiyenge ntsongo swin'wana, ku katsa ni mihlangano yo hlayisa vana, tindzhawu to hlayisa swisiwana, mihlangano ya vukhongeri kumbe ya tipolitiki; mihlangano yo sivela ku xanisiwa ka swiharhi; freemasons, boy scout clubs, anti-waste organisations, switici swa timixini. mihlangano ya xihambano xo tshuka ni yin'wana leyi nga vuriwangiki kun'wana.
BINDZU KUMBE NTIRHO LOWU NGA VEKIWANGIKI KUNWANA.
Loko bindzu kumbe ntirho laha muthori akhumbekaka, kambe ri nga vuriwangiki helo eka nongoloko wo hlela, khomixinara a nga tirhisa xihlelo muthori kumbe ntirho ku ya hi laha swi nga lavekaka ha kona. Eka eka bindzu ra vayimeri va vatirhi ndlela leyi tirhisiwaka yi ta yelana ni ntirho wa'vumaki laha vatirhi va tirhisiwaka kona.
